Pernahkah anda melihat label seperti phyto-collagen, vegan collagen atau plant collagen pada produk penjagaan kulit? Istilah-istilah ini semakin popular dalam industri kosmetik dan suplemen kesihatan, terutamanya dalam kalangan pengguna yang mencari alternatif berasaskan tumbuhan. Namun, di sebalik label yang kedengaran saintifik ini, wujud satu persoalan menarik: adakah tumbuhan benar-benar menghasilkan kolagen?

Secara saintifik, jawapannya adalah Tidak.

Jawapan ini mungkin mengejutkan sesetengah pengguna kerana istilah phyto-collagen sering memberi gambaran bahawa kolagen boleh diperoleh secara langsung daripada tumbuhan.

Kolagen ialah protein struktur utama dalam haiwan, khususnya vertebrata, dan merupakan komponen penting dalam matriks ekstraselular yang memberikan kekuatan serta keanjalan kepada tisu seperti kulit, tendon, ligamen dan tulang rawan [1]. Struktur kolagen dicirikan oleh konfigurasi triple helix, terbentuk daripada tiga rantai polipeptida dengan motif berulang Gly–X–Y, di mana X dan Y lazimnya ialah proline atau hydroxyproline [2]. Struktur unik ini menentukan sifat mekanikal dan fungsi biologi kolagen dalam tisu penghubung.

Sintesis kolagen dalam tubuh manusia melibatkan proses genetik dan enzimatik yang kompleks, termasuk transkripsi gen kolagen kepada mRNA, translasi kepada rantai pro-kolagen, pengubahsuaian pasca-translasi seperti hidroksilasi yang bergantung kepada vitamin C, serta perakitan molekul kolagen menjadi fibril matang dalam matriks ekstraselular [3]. Proses ini berlaku dalam sel seperti fibroblast dan dikawal oleh ekspresi gen.

Penting untuk ditegaskan ialah bahawa gen kolagen hanya terdapat dalam genom haiwan. Tumbuhan tidak mempunyai gen ini [1].

Perbezaan ini sebenarnya mencerminkan cara tumbuhan dan haiwan menyelesaikan masalah yang sama melalui strategi yang berbeza. Haiwan memerlukan tisu yang fleksibel untuk bergerak, manakala tumbuhan memerlukan struktur yang kukuh untuk berdiri dan menahan tekanan persekitaran. Oleh sebab itu, haiwan membangunkan matriks ekstraselular yang kaya dengan kolagen, manakala tumbuhan bergantung kepada dinding sel yang kaya dengan selulosa [4].

Oleh itu, secara biologi, tumbuhan tidak menghasilkan kolagen sebenar.

Apakah maksud “phyto-collagen” dalam produk komersial? Di sinilah berlakunya kekeliruan utama. Dalam kebanyakan kes, istilah phyto-collagen tidak merujuk kepada molekul kolagen yang sebenar, tetapi kepada bahan tumbuhan yang menyokong kesihatan kulit atau membantu proses sintesis kolagen dalam badan [5].

Sebatian tumbuhan tertentu boleh menyokong kestabilan atau penghasilan kolagen melalui pengurangan tekanan oksidatif atau sokongan enzimatik [5]. Namun, peranan ini berbeza secara asas daripada penghasilan kolagen itu sendiri.

Istilah “vegan collagen” hanya tepat secara saintifik sekiranya merujuk kepada kolagen rekombinan yang dihasilkan melalui teknologi bioteknologi, contohnya menggunakan mikroorganisma yang diubahsuai secara genetik untuk mengekspresikan gen kolagen haiwan [3].

Dalam tubuh manusia, kolagen disintesis secara endogen melalui kawalan genetik dalaman [3]. Walaupun peptida kolagen terhidrolisis boleh mempengaruhi metabolisme tisu [6], kolagen yang terbentuk dalam badan tetap dihasilkan melalui ekspresi gen, bukan dipindahkan secara langsung daripada sumber tumbuhan.

Adakah ini bermaksud produk berasaskan phyto-collagen tidak bermanfaat? Tidak semestinya. Banyak bahan tumbuhan mempunyai nilai dalam penjagaan kulit dan kesihatan secara keseluruhan. Namun, manfaat tersebut tidak seharusnya mengaburkan fakta biologi bahawa tumbuhan tidak menghasilkan kolagen sebenar. Memahami perbezaan antara "mengandungi kolagen" dan "menyokong sintesis kolagen" membolehkan pengguna membuat keputusan yang lebih tepat dan berasaskan sains.

Phyto-collagen bukanlah satu mitos mahupun penipuan. Ia hanyalah istilah yang sering disalah tafsir.

Rujukan:

[1] Deane CS, O’Connell K. Animal, plant, collagen and blended dietary proteins: Implications for skeletal muscle and bone health. Nutrients. 2020;12(13):3880.

 

[2] Selvaraj V, Rao A. Type I collagen: Synthesis, structure and physiological roles. Journal of Orthopaedic Research. 2024;42(6):1234–1247.

 

[3] Emam AN. Collagen and collagen-derived materials: Synthesis, structure, and biomedical applications. SN Applied Sciences. 2025;7:Article 07780.

 

[4] Yue C, Wang H, Zhang L. Self-assembly behaviour of collagen and its composites: Biological and mechanical perspectives. Polymers. 2024;10(10):642.

 

[5] Bondarenko L, Kalachinskaya M, Serhiichuk N, Motronenko V, Biloshytska O. Possibilities of plant preparations use for collagen structure and metabolism disturbances correction. Innovative Biosystems and Bioengineering. 2023;7(1):3–13.

 

[6] Sibilla S, Godfrey M, Brewer S, Budh-Raja A, Genovese L. An overview of the beneficial effects of hydrolysed collagen on skin properties. The Open Nutraceuticals Journal. 2015;8:29–42.

 

Tarikh Input: 24/06/2026 | Kemaskini: 24/06/2026 | hasniah